Sinoć, u periodu između 22h i 24h, građani širom Srbije imali su priliku da vide izuzetno redak prizor na noćnom nebu. Polarna svetlost, poznata i kao aurora, bila je vidljiva znatno južnije nego što je uobičajeno, što se vrlo retko dešava na našim geografskim širinama. Ovaj neobičan fenomen zabeležen je i u više delova Evrope, a njegova pojava dovodi se u vezu sa pojačanom aktivnošću Sunca.
Šta je aurora i kako nastaje?
Aurora je prirodni svetlosni fenomen koji nastaje kao posledica međusobnog delovanja čestica sa Sunca i Zemljine magnetosfere. Sunce prolazi kroz cikluse pojačane i smanjene aktivnosti koji traju oko 11 godina, a u periodima kada se približava svom maksimumu, znatno češće dolazi do pojave Sunčevih pega, snažnih baklji i takozvanih koronalnih izbačaja mase.
Tokom ovih procesa, Sunce u svemir izbacuje ogromne količine naelektrisanih čestica, pre svega elektrona i protona, koje se kreću brzinama od 500 pa i do 1.000 kilometara u sekundi. Tim česticama je potrebno dva do tri dana da stignu do Zemlje, gde ulaze u interakciju sa njenim magnetnim poljem i atmosferom.
Zašto je sinoć aurora bila vidljiva i kod nas?
Prema podacima o geomagnetnoj aktivnosti (planetarni K-indeks), tokom noći zabeležene su povišene vrednosti koje ukazuju na jaku geomagnetnu oluju. U takvim uslovima, auroralni oval se širi ka jugu, što omogućava da se polarna svetlost vidi i u regionima gde je to gotovo nezamislivo u „mirnim“ periodima. U Srbiji je, prema svedočenjima i fotografijama, aurora bila vidljiva najčešće kao crvenkasti ili ružičasti odsjaj nisko iznad severnog horizonta, što je u skladu sa očekivanjima za ove širine, mada se mogla primetiti i u zelenoj boji, što je još veća retkost.
Zašto aurora ima različite boje?
Kada Sunčeve čestice prodru u gornje slojeve Zemljine atmosfere, dolazi do njihovog sudara sa atomima kiseonika i azota. Tom prilikom atomi se pobuđuju i emituju svetlost, što stvara karakteristične svetlosne zavese i trake na nebu. Najčešća je zelena boja, koja se javlja na visinama od oko 100 do 150 kilometara i nastaje pobuđivanjem atoma kiseonika. Crvena boja je znatno ređa i pojavljuje se na većim visinama, najčešće tokom snažnijih geomagnetnih oluja, kada je Sunčeva aktivnost izraženija nego inače.
Interesantno je napomenuti da je ovo čak četvrti put od oktobra 2023. godine da je aurora vidljiva na našim prostorima.
Da li je aurora mogla da se vidi i u Topličkom okrugu?
Iako za sada nema potvrđenih fotografija nastalih na području Topličkog okruga, stručnjaci i ljubitelji astronomije navode da je postojala realna mogućnost da se polarna svetlost uoči i iz ovog dela Srbije, ali samo pod određenim uslovima. Naime, da bi aurora bila vidljiva sa naših geografskih širina, bilo je neophodno da posmatrači budu na uzvišenjima ili otvorenim prostorima, daleko od gradske rasvete i svetlosnog zagađenja, sa jasnim pogledom ka severnom horizontu i vedrim noćnim nebom.
S obzirom na to da je aurora zabeležena i u Severnoj Makedoniji, koja se nalazi južnije od Topličkog okruga, pretpostavlja se da je na pojedinim višim tačkama u Toplici ovaj redak fenomen mogao biti kratkotrajno uočljiv, naročito u trenucima najjače geomagnetne aktivnosti.
Hvala, @astro_nomski!
Na kraju, veliko hvala Instagram profilu @astro_nomski, koji nam je ustupio autentične fotografije sinoćnje pojave, kao i stručno i razumljivo objašnjenje ovog retkog prirodnog fenomena. Zahvaljujući njihovom znanju i spremnosti da isto podele sa širom javnošću, imali ste priliku da se detaljnije upoznate sa uzrocima i značajem polarne svetlosti, koja je prethodne noći na kratko obasjala i naše geografske širine.
